22 Mar 2022

Boşanmada Mal Paylaşımı

2001 yılından itibaren geçerli olmak üzere, eşlerin yasal mal rejiminin edinilmiş mallara katılma şeklinde olacağı düzenlenmiştir. Edinilmiş mallara katılma rejimi denilen bu düzenlemeye göre eşler birbirinin edinilmiş mallarına katılır; bundan başka sadece kendilerine ait kişisel malları bulunur. Özetle, edinilmiş mallar ortak değerlerdir; kişisel mallar ise paylaşılmayan değerlerdir. Mal Rejiminin Tasviyesi Davası ile boşanma sonrasında eşler arasında mal paylaşımı yapılır. Bu mal paylaşımı edinilmiş mal rejimi ve mal ayrılı rejimi bakımından ayrı ayrı değerlendirilir.

Boşanmada Hangi Mallar Paylaşılır?

Boşanma davasında mal paylaşımı edinilmiş malların paylaşılmasıdır; her eşin evlilik boyunca karşılığını vererek edindiği mal (ortak değerler), evliliğin bitmesi halinde eşler arasında paylaşılır. Bunlar;

  • Çalışmasının karşılığında edinilmiş mallar,
  • SGK ve benzeri kurumlardan yapılan ödemeler,
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
  • Kişisel malların gelirleri, ve
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerlerdir.

Boşanmada Hangi Mallar Paylaşılmaz?

Boşanmada mal paylaşımı kapsamında kişisel mallar evliliğin bitmesi halinde paylaşmaya tabi olmayan mallardır. Bunlar;

  • Eşlerden sadece bir tanesinin kişisel olarak kullandığı kendi eşyaları,
  • Evlilik öncesinde eşlerden birine ait bulunan veya evlilik sırasında miras kalan veya başka bir şekilde karşılıksız kazanılan değerler,
  • Manevi tazminat alacakları,
  • Kişisel malların yerine geçen değerlerdir.

Örneğin evlilik sırasında eşlerden birine kendi akrabaları tarafından yapılan hibeler kişisel mal sayılır ve boşanmada paylaşılmaz. Mesela bir ev satış olarak gösterilmesine rağmen bir eşin kendi babası tarafından bağışlanmışsa, o ev boşanma davasında mal paylaşımına tabi olmaz.

Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden eş ispatla yükümlüdür. Boşanma avukatının özellikle ispat hususunda çok titiz çalışması gerekmektedir. 

Evlilik Öncesi Sözleşme

Eşler evlilik öncesi sözleşme veya evlilik sonrası imzalayacakları mal rejimi sözleşmesiyle;

  • bir mesleğin icrası veya işletmenin faaliyeti sebebiyle doğan edinilmiş mallara (ortak değerler) dahil olması gereken malvarlığı değerlerinin, ve
  • kişisel malların gelirlerinin

kişisel mal sayılacağını, dolayısıyla evliliğin bitmesi halinde paylaşıma tabi olmayacağını kararlaştırabilirler.

Örneğin, edinilmiş mallara katılma rejiminde taraflardan birine miras kalan veya önceden edindiği bir gayrimenkulün kira gelirleri edinilmiş mal sayılıp boşanmada eşler arası paylaşılırken, imzalanacak bir sözleşme ile bu gibi kira gelirlerinin paylaşıma dahil olmayacağı kararlaştırılabilir.  

Boşanmada Mal Paylaşımı - Eşlerin Paylarının Hesaplanması

Evlilik veya mal rejimi sona erdiğinde, edinilmiş malların tasfiye anındaki değerleri tespit edilerek hesap yapılır.

Boşanmada Mal Paylaşımında Mallara Eklenecek Değerler

Aşağıdaki değerler, edinilmiş mallara eklenir ve paylaşılır:

  • Eşlerden birinin mal rejiminin sona ermesinden önceki 1 yıl içerisinde diğer eşin rızası olmaksızın olağan hediyeler dışında karşılıksız olarak üçüncü kişilere verdiği değerler (karşılıksız kazandırmalar),
  • Bir eşin diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yaptığı devirler.

Bu gibi durumlarda malın devredildiği tarihteki değer tespit edilerek paylaşıma tabi tutulur.

Boşanmada Mal Paylaşımında Denkleştirme

Denkleştirme, bir eşin diğer eş için yaptığı ödemelerin geri istenmesi olarak anlatılabilir. TMK m. 230/1 uyarınca bir eşin kişisel mallara ilişkin borçları ortak/edinilmiş mallardan ödenmişse veya edinilmiş/ortak borç kişisel mallardan ödenmişse, mal rejiminin tasfiyesi sırasında denkleştirme talep edilebilir.

Boşanmada Mal Paylaşımında Artık Değer Hesaplaması

Artık değer, her eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ait borçların çıkarılmasından sonra kalan miktardır. Bu hesaplamaya eklenme ve denkleştirme de dahil edilir. Değer eksilmesi dahil edilmez. Mal rejiminin tasfiyesi sonucunda alacak hakkı olarak sahip olacakları katılma payı alacağı, artık değerin yarısıdır. Evlilikte mal rejimi sözleşmesi olması halinde bu oran farklı bir şekilde belirlenebilir.

Artık değeri tespit için önce malvarlığı değeri tespit edilir, buna aktif değer denir; (i) tasfiye sırasında mevcut olan edinilmiş mallar, (ii) eklenecek değerler ve (iii) kişisel mallara giden edinilmiş malların karşılıkları.

Bu aktif değerden (i) değer artış payı, (ii) edinilmiş mallara giden kişisel malların karşılıkları ve (iii) borçlar çıkarılır; kalan değer artık değerdir.

Boşanmada Mal Paylaşımında Değer Artış Payının Hesaplanması

Eşlerden biri, diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiçbir karşılık veya makul bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa, tasfiye sırasında bu malda ortaya çıkan değer artışı için katkısı oranında alacak hakkı olur. Örneğin bir evin alınmasından sonra bir eşin diğer eşe ait bu evi iyileştirmesi veya bakımını sağlaması halinde, boşanmada mal paylaşımı sırasında bu evin ilk değeri ile sonraki değeri arasındaki miktarın yarısı bu eşe ait olur. Değer tespiti boşanma sırasındaki değerden hesaplanır, ancak malda değer artışı değil değer kaybı olmuşsa bu defa katkının başlangıçtaki değeri esas alınır.

Değer artış payı alacağının belirlenmesi için önce değer artış payı oranının belirlenmesi gerekir.

Örneğin eşlerden birisi, diğer eşe miras kalan 200.000 TL değerindeki eve 50.000 TL tadilat masrafı yaparsa, ve bu ev boşanmaya kadar geçen zamanda 600.000 TL ediyorsa, bu durumda:

Değer artışı: 600.000 – (200.000+50.000) = 350.000 TL tutar.

Katılma oranı: 200.000+50.000 / 50.000 = ¼ oranındadır

Değer artış payı: 350.000 / 4 = 87.500 TL tutarındadır.

Değer artış payı alacağı: 87.500 TL + 50.000 TL toplamıdır = 137.500 TL

Böyle bir malın boşanmadan önce elden çıkarılmış olması halinde hakim, hakkaniyet ilkesi uyarınca kendisi bir değer belirler.

Boşanmada Mal Paylaşımında Katılma Alacağı Hesaplaması

Her eş, diğer eşe ait artık değerin yarısı kadar hak sahibidir. Alacaklar takas edilir.

Bu değer, sözleşme ile değiştirilebilir; ayrıca, zina veya hayata kast nedeniyle açılan boşanma davalarında mahkemece azaltılabilir veya kaldırılabilir.

Örneğin, 50.000 TL değerinde artık değer var ise, her bir eşin payı 25.000 TL’dir. Ancak hakim boşanmada kusurlu olan eş aleyhine değiştirerek o eşin payının 10.000 TL olmasına veya hiç değer artış payı almamasına karar verebilir. Bunun için boşanma davasının zina veya hayata kast nedeniyle açılması gerekmektedir.

Boşanmada Mal Paylaşımı ve Nafaka Ödemeleri Nasıl Yapılır?

Boşanmada mal paylaşımında değerler para veya eşya olarak ödenebilir. Ödenmesi gereken tarihten itibaren faiz işletilir. Eğer eşin mal paylaşımında borçlu olduğu değeri ödemesi kendisi için ciddi güçlükler oluşturacaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini talep edebilir. Bu durumda diğer eş teminat gösterilmesini isteyebilir.

Evliyken Alınan Ev Boşanınca Kimin Olur?

Evliyken alınan ev edinilmiş mal sayılır. Ancak kişisel mallar grubuna giren varlıklardan elde edilen gelir ile alınan ev kişisel mal sayılır. Örneğin evlilik sırasında satın alınan bir ev eşlerden birine miras kalan para ile veya düğünde takılan altınlar ile alınmış ise, kişisel maldır ve boşanmada paylaşıma tabi tutulmaz.

Evlilik Öncesinde Alınan Ev Boşanınca Kimin Olur?

Bir ev evlilik öncesinde eşlerden biri tarafından alınmışsa ve tamamı ödenmişse, eşler arasında paylaştırılmaz. Eğer ki evin kredi ödemeleri evlilikten sonra da devam ediyorsa, o evin evlilik tarihinden sonra kredi ile ödenen kısmı eşler arasında paylaşıma tabidir.

Boşanma Davasında Kadın Hakları Nelerdir?

Kadın, çalışmasa da emeği ile evliliğe katkı sağlamış olur. Dolayısıyla evlilik boyunca edinilen malların yarısı kural olarak kadına aittir. Bunun kişisel mallar ve evlilik sözleşmesi ile tasfiye harici bırakılan mallar gibi istisnaları bulunur.

Düğünde takılan takılar (ziynet eşyaları) kadına aittir. Bu altınların satılarak bir ev alınması halinde, ev kadının kişisel malı sayılır ve erkek hak iddia edemez. Ancak altınların evin bir kısmını ödemesi, geriye kalanının maaş vs. ile ödenmesi halinde, altınların ödediği kısım kadına ait olur; geriye kalan kısım eşler arasında paylaşılır.

Kadına ait evlilik öncesi bir mal satılıp evlilik sırasında ortak bir mal alınıyorsa, kadının evlilikte alınan mal için ödediği para kadının kişisel malı sayılır. Bu durum erkeklerde de böyledir.

Boşanmada Eşe Ait Şirketin Paylaşımı

Boşanmadan önce kurulan bir şirkete ait hisseler kişisel mal sayılır ve boşanmada paylaşıma tabi değildir. Ancak şirketin hisseleri evlilik boyunca değer kazanmış ise veya şirkette dağıtılmayan kar payı varsa, diğer eş bu değerlerin ½’sini isteyebilir.  

Kaynak: Türk Medeni Kanunu