23 May 2022

Boşanma Davasında Mal Paylaşımı Nasıl Olur?

01 Ocak 2002 tarihinden itibaren geçerli mevzuat olan Türk Medeni Kanunu bahsince eşler arasında evlilik birliği içerisinde edinilmiş mallar hakkında “katılma rejimi” uygulanmaktadır. Katılma rejimi, her iki tarafın da yarı yarıya haklara sahip olması anlamına gelmektedir. Bu tarihten öncesinde geçerli olan “Mal Paylaşımı Rejimi” günümüzde geçerliliğini yitirmiştir. Mal paylaşımı rejiminde ise eşler yalnızca kendi üzerine kayıtlı olan mallar üzerinden hak iddia edebilmekteydi. Eğer bir mal eşlerden birinin üzerine kayıtlı değil ise herhangi bir hak iddiasında bulunulamamaktaydı. Ancak günümüzde bu durum güncel mevzuat ile değişmiştir. 22 Kasım 2001 kabul tarihli 8049 sayılı Türk Medeni Kanunu’na göre evlilik birliğinin bitmesi ardından mal paylaşımı “kişisel mallar” dışında yarı yarıya sayılmaktadır.

Boşanmada Paylaşılan Mallar

Boşanma davasının ardından eşler arasında yarı oranla paylaşılacak kimi mallar şunlardır:

  • Evlilik birliği içerisinde banka hesabında biriktirilmiş mevduat hesabı
  • Evlilik birliği içerisinde satın alınmış otomobil, motor vs. her türlü araç (menkul)
  • Evlilik birliği içerisinde satın alınmış her türlü taşınmaz mal (gayrimenkul)
  • Evlilik birliği içerisinde satın alınmış arsa
  • Evlilik birliği içerisinde edinilmiş konut

Yukarıda bahsi geçen mallar üzerinde eşlerden her biri mal üzerinde hak iddiasında bulunabilmektedir. Bulunulan hak iddiasına “Mal paylaşım davası” denir.

Mal Paylaşım Davası

Mal paylaşım davası, boşanma davası ile aynı dava dosyası içerisinde görülememektedir. Uygulamada boşanma dava dilekçesi içerisinde mal paylaşımında bulunma talebi de yazılabilmektedir. Her ne kadar, boşanma dava dilekçesi içerisinde mal paylaşım talebinde bulunulabilse de hâkim tarafından mal paylaşım davası ve boşanma davası ayrılmaktadır. Buna dosyaların tefrik edilmesi denir; iki dava da birbirinden ayrı yürütülür ve ayrı esas numaraları bulunur. Boşanma davası sürecinde mal paylaşımı davası bekletilmektedir. Mal paylaşımı davası ancak boşanma davasının sonuçlanmasının ardından karara bağlanır. Bu sebeple, boşanma kararı mal paylaşımı davası için bekletici nedendir. Mal paylaşımı davasının açılması için, boşanma davası kararının kesinleşme tarihinden itibaren 10 yıllık zamanaşımı bulunmaktadır. 10 yıl içerisinde açılabilen mal paylaşımı davasında görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesinin olmadığı yerlerde ise asliye hukuk mahkemesi mal paylaşımı davasına bakar.

Mal Paylaşımı Davasında Neler Talep Edilebilir

Mal paylaşımı davası ile üç farklı talepte bulunulabilir.

Katılma Alacağı

Boşanma halinde eşlerden her biri “edinilmiş mallara katılma rejimi” esaslarına göre malların yarı yarıya paylaştırılması için alacak hakkına sahiptir. Bu hak mal paylaşımı davası içerisinde görülebileceği gibi ayrıca “katılma alacağı davası” olarak görülebilir. Katılma alacağı Türk Medeni Kanunu’na göre hesaplanmaktadır. İlgili kanunun 229. maddesinde belirtildiği üzere eşin malvarlığından fiilen çıkmış olup da hukuken malvarlığında mevcutmuş gibi kabul edilerek hesaplama yapılan bu mal malvarlığı değerlerine “eklenecek değerler” denir. Ardından, bir eşin kişisel mallarına ilişkin borçları evlilik içi veya evlilik dışı olsa da o eşin kişisel malı ile evlilik içinde edinilmiş malı arasında oluşan yarar veya zararı dengelemek için bir hesaplama yapılması gerekir. İşte bu dengeleme hesaplamasına “denkleştirme” denir. (TMK m. 230) Son olarak, eklenen değerler ve denkleştirme de yapılarak eşin evlilik birliği içerisinde edinilmiş tüm mallarının toplam değerinden (TMK m. 219), bu mallara dair borçlar çıkartıldıktan sonra geriye kalan değer eşler arasında “katılma alacağı” olarak kabul edilir. Katılma alacağı yarı yarıya paylaşılır (MK m.236/1). Eşler arasındaki katılma alacağı olarak yarı yarıya paylaşılan bu değerlere “artık değer” (MK m.231) denir.

Katkı Payı Alacağı 

Katkı payı alacağı ise eski (mülga) Türk Medeni Kanunu’na göre geçerli olan talep sistemidir. Yargıtay kararlarına göre de “bir eşin aldığı mala katkı sunan diğer eşin” boşanma durumunda katkı payı alacağının talep edilebileceği kabul edilmiştir. Bu davaya da “Katkı payı alacağı davası” denir.

Değer Artışı Payı Alacağı 

Değer artışı payı alacağı eşlerden birinin diğerine ait malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun karşılık almaksızın esaslı katkıda bulunması durumunda, tasfiye sırasında söz konusu malda oluşabilecek değer artışı için katkısı oranında sahip olduğu alacak hakkıdır. (TMK m. 227)

Mal Paylaşım Davasının Açılması

Boşanma davasının sonuçlanması ve kararın kesinleşmesi belirli aşamalara bağlıdır. Öncelikle, aile mahkemesi tarafından verilen karar gerekçeli karar olarak dosya haline getirilir. Ardından davanın taraflarına tebligatname ile tebliğ edilir. Tebligatnamenin taraflara tebliğ edilmesinin ardından yasal itiraz süresi bulunmaktadır. Eğer yasal itiraz süresi içerisinde taraflar itirazda bulunmaz ise boşanma kararı kesinleşmiş olur. Boşanma kararının kesinleşmesinden sonra mal paylaşımı davası hakkında karar verilir. Mal paylaşımı davası ister boşanma davası ile birlikte, ister boşanma davasından sonra ikame edilsin, boşanma kararının kesinleşmesinden önce karara bağlanamaz. Eşlerden her biri diğerinin malvarlığı açısından yarı yarıya hak sahibidir. Ancak bazı durumlarda eş diğer eşe karşı herhangi bir hak iddia edememektedir. Bu mallar genel olarak herhangi bir kazanım ya da çalışma sonrası edinilmemiş miras veya bağışlama gibi kişiye sıkı sıkıya bağlı bir hak olarak ortaya çıkmış ise eşin talep hakkı bulunmamaktadır. Çünkü bu mallar “kişisel mal” sayılmakta ve kişinin kendisi dışında kimseyle paylaşılamamaktadır. Buna rağmen, ancak Sosyal Güvenlik Kurumu, BAĞ-KUR ve benzeri herhangi bir kurumdan çalışma eylemi ardından alınan değer ve tazminat gibi haklarda eş yarı yarıya hak sahibi konumundadır. Aynı şekilde üçüncü bir kişiden alınan maddi – manevi tazminat konularında da eşin yarı yarıya pay talep etme hakkı bulunmaktadır. Örneğin; eşlerden biri evlilik birliği içerisinde bir mal satın almış ise bu mal paylaşılır. Evlilik birliği içerisinde değilken yani boşanma sonrası ya da evlilik birliği henüz kurulmamışken edinilen mallar paylaşıma tabii olmamaktadır. Üstelik, taksitle alınan bir malın taksiti evlilik birliğinin sona ermesinden sonraki zamanlara kadar uzamış olsa bile eşin bu mal üzerinde yarı yarıya hakkı bulunmaktadır.

Boşanmada Hangi Mallar Paylaşıma Tabidir?

Boşanmada mal paylaşımı yapılan mallar genel itibariyle şu şekildedir:

  • Çalışmasının karşılığı olan edinimler,
  • Sosyal güvenlik veya sosyal yardım kurum ve kuruluşlarının veya personele yardım amacı ile kurulan sandık ve benzerlerinin yaptığı ödemeler,
  • Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar,
  • Kişisel mallarının gelirleri,
  • Edinilmiş malların yerine geçen değerler.